Chúng ta sống trên đời này không ai hoàn toàn trong sạch. Phật dạy " phàm con xuống lên ba cõi , lăn lộn trong sáu đường, thì không một loài nào được hoàn toàn trong sạch, không một giống nào dứt hết tội lỗi".
Thật thế, cõi đời này được gọi là cõi trần, thì làm sao
trong sạch được ?. Người ta thường nói "ở bầu thì tròn, ở ống thì
dài". Vậy thì ở trong bụi tất phải có lắm bụi. Bụi đời đã lâu đời lâu kiếp
phủ lên thân, lên đầu chúng ta, vào trong buồng gan lá phổi của chúng ta. Nó
làm ta mờ mắt không thấy được con đường chánh đạo, nó làm cho ta đục lòng không
thấy được chân tâm. Nếu chúng ta muốn sống mãi trong bụi nhơ, muốn đắm lòng
trong tội lỗi, thì không nói làm gì. Nhưng nếu chúng ta muốn được trong sạch thảnh
thơi, muốn trút bỏ tội lỗi cho lòng được nhẹ nhàng, thư thới, thì chúng ta phải
tìm phương pháp để trừ hết bụi bặm, tẩy trừ hết tội lỗi. Trong đạo Phật phương
pháp tẩy trừ ấy gọi là sám hối.
Sám hối là gì? Sám là ăn năn lỗi trước, còn hối là chừa bỏ lỗi
sau. Nếu dùng một chữ sám hay một chữ hối không thì chưa đủ nghĩa. Nên các Tổ
xưa ghép hai chữ lại thành danh từ "sám hối".
Người thế gian có tội lỗi, với ông bà, làng nước thường dùng
trầu rượu, hay heo gà, tiền bạc để tạ tội, xin lỗi. Có khi người ta dùng hình
thức đoái công chuộc tội, như khi phạm tội trong quân đội hay triều đình chẳng
hạn. Những hình thức đoái công chuộc tội cũng có chỗ hay nhưng chưa hoàn hảo.
Nó chỉ mang tính chất đối phó với bên ngoài, còn tâm của chúng ta thì khó có thể
áp dụng hình thức trên.
Trong các ngoại đạo cũng có hình thức chuộc tội lỗi của mình
khác nhau như: dùng máu thú vật để rửa tội với thần linh, xuống tắm ở dòng
sông, suối mà người ta cho là linh thiên thì hết tội, có đạo đem phẩm vật để
xin, có đạo xin thần thánh xả tội, ...Những cách chuộc tội như thế có thoát hết
tội lỗi mình đã gây ra không? có gọi là sám hối không? Xin thưa là không phải.
Tội lỗi thuộc về tâm lý, không có hình tướng. Vậy làm sao có thể lấy vật chất
hay phẩm vật, thân xác đề làm sạch tội được.
Phật dạy tội lỗi do tâm khởi, không ai có quyền thưởng phạt. Kẻ gieo giống xấu thì nhận quả dở, người trồng giống lành thì hưởng quả ngon. Tội lỗi do tâm tạo cũng từ tâm mà sám hối. Vậy pháp sám hối là gì, có nhiều pháp sám hối nhưng ta chỉ cần thực hành những việc làm sau đây là đủ:
Tránh xa việc làm xấu
Bớt dần tánh xấu
Dứt tuyệt tánh xấu không cho chúng tái sinh
Phát triển hạnh lành: từ bi, hỷ xả, bố thí, trì giới, nhẫn
nhục, tinh tấn, quy y tam bảo, ...
Không tạo khẩu nghiệp, gián tiếp gây nên tội lỗi
Trao dồi trí tuệ, hiểu biết như vậy sẽ tránh bị người xấu lợi
dụng, biết được việc dúng sai.